Tesisat Galerilerinde Kullanılan Yangın ve Gaz Algılama Sistemleri

Hatırlayacağınız üzere önceki bilgilendirmelerimizde;

• Yangın algılama ve alarm sistemleri ile ilgili ihtiyaçların belirlenmesi,

• Binada tesis edilecek sistemin tipinin belirlenmesi

• Algılayıcı tipleri ve bunların projelendirme esasları

• Yangın ihbar butonları ve uyarıcıların projelendirme esasları

• İzleme ve kontrol amaçlı kullanılan cihazlar

• Bölge denetim ve siren/flaşör kontrol amaçlı cihazlar ve kullanım alanları (Gerilim çıkışlı ve kontrollü cihazlar)

• Yangın algılama ve alarm sistemleri ile acil durum anons sistemleri yönetimi

• Yangın anında konfor ve duman egzoz havalandırma sistemlerinin yönetimi için kullanılan elektronik donanımlar ve yönetim yazılımları

• Kablo tipi doğrusal sıcaklık algılama yöntemi ve kullanım alanları

• Hassas duman algılaması amacı ile kullanılan aktif hava örneklemeli duman dedektörleri ve projelendirme esasları

• Patlayıcı ortamlarda yangın ve gaz algılama sistemlerinin projelendirilmesi, malzeme seçimi ve uygulanması

• Yangın algılama ve alarm sistemlerinde kullanılan kabloların seçimi, kablo tesisatları ve hat koruması

• Yangın algılama ve alarm sistemlerinde kullanılan yedek güç kaynakları ve hesaplamaları

• Gazlı söndürme sistemlerinde kullanılan algılama ve kontrol elemanları ile projelendirme esasları

• İtfaiyeci Acil Durum Telefonları ve Kontrol Cihazları ile Projelendirme Esasları

• Deniz taşıtlarında kullanılan yangın algılama ve alarm sistemleri

hakkında bilgileri aktarmıştık. Bu yayınımızda da “Tesisat galerilerinde kullanılan yangın ve gaz algılama sistemleri” hakkında bilgileri sizlere aktaracağız.

Gerek kentlerde, gerekse sanayi, eğitim ve konut yerleşkelerinde dağıtım ve toplama noktaları ile binalar arası tesisatlar (elektrik, haberleşme, gaz, su, kanalizasyon v.b.) genelde yollarda havai hatlar ve yer altından aç kapa yöntemleri ile uygulanmaktadır. Bu durumda binaların tesisat ihtiyaçlarının değişmesi, gelişen teknoloji ve tesisatların yenilenmesi gibi durumlarda yolların kazılması, yenilenmesi gibi zorluk içeren yöntemler ile yapılabilmektedir. Bu yöntemle yapılan tesisatlarda süreç maliyetlerinin artması, işletme ve arıza giderilmesi zorlukları, yaşam akışında ortaya çıkan zorluklar gibi olumsuzluklarla karşı karşıya kalınmaktadır.

Söz konusu tesisatların binalara erişiminin sağlıklı olması, değişim ve işletme kolaylığının sağlanması amacıyla tesisat galerisi içerisinden uygulanması en akılcı yaklaşım olarak karşımıza çıkmaktadır. Günümüzde havalimanları başta olmak üzere, sanayi, eğitim ve konut kampüslerinde tesisat galerileri uygulanmaktadır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kentlerde altyapıları tesisat galerileri ile uygulaması pilot olarak başlatılmış, yakın gelecekte tüm kentlerde uygulanmasının şart hale gelmesi beklenmektedir.

Tesisat galerileri içerisinde yangın oluşması, zehirleyici ve patlayıcı gazların sızması, su baskını gibi riskler ihtimal dahilindedir. Bu risklerin oluşması durumunda erken tespit ve kontrol önemli hale gelmekte olup, bu yayınımızda “Tesisat galerilerinde kullanılan yangın ve gaz algılama sistemleri” konusunda bilgileri derledik.

Tesisat Galerilerinde Sıcaklık Algılaması

Tesisat galerilerinde oluşabilecek yangınların başında kablo tesisatlarında elektriksel nedenler ile ortaya çıkabilecek yangınlar başta gelmektedir. Bu yangınların başlamadan önce kablo tesisatlarındaki ısınmaların Doğrusal Kablo Tipi Sıcaklık Dedektörü ile algılanması ve uyarıya dönüştürülmesi, tesisat galerilerindeki başat yangın algılama çözümü olarak yapılmalıdır.

Doğrusal Kablo Tipi Sıcaklık Dedektörü özel olarak üretilen alev geciktirici ve halogen free bir kablo içerisine belirli aralıklarla yerleştirilmiş sensörlerden oluşmaktadır.

Sistem kontrol ve değerlendirme ünitesinden ve içerisinde sıcaklık sensörleri olan sensör kablosundan oluşmaktadır. Sensör kablosu doğrudan veya bağlantı kutusu üzerinden özel bağlantı kablosuyla bağlanabilir. Sensör kablolarının sonlandırmaları için sonlandırma elemanı kullanılır.

Doğrusal Kablo Tipi Sıcaklık Dedektörü nem, duman, toz, titreşim, buzlanma, aşındırma ve EMI’den (Elektro Manyetik Alan) etkilenmeyerek zor şartlar altında çalışabilmektedir. Bu nedenle tesisat galerilerinde son derece kararlı çalışmaktadır.

Doğrusal Kablo Tipi Sıcaklık Dedektörünün kontrol ünitesi akıllı adresli yangın alarm santralleri ile RS-232 protokolü üzerinden Modbus haberleşmesi yapmaktadır.

Sensör aralığı uygulamaya bağlıdır ve özgürce seçilebilir. Dallanmış kablo kurulumu mümkündür. Sıcaklık sensörlerinin her bir sabit adresleri sensörün tam fiziksel konumunu öğrenmeye olanak tanımaktadır.

Kablo içerisinde yer alan tüm doğrusal kablo tipi sıcaklık dedektörleri santrallerde giriş cihazı olarak algılanmaktadır. Bu nedenle olay türü, bölge, mahal ismi, sebep/sonuç senaryolarında kullanılabilme gibi tüm giriş cihazı özellikleri doğrusal kablo tipi sıcaklık dedektörlerinde de tanımlanabilir.

Kablo içerisinde ard arda gelen sensörler gruplandırılarak doğrusal kablo tipi dedektörler oluşturulur. Her bir dedektör için ayrı ayrı alarm eşik seviyesi, farksal alarm eşik seviyesi ayarlanabilir. Dedektörler için alarm eşik seviyesinin ve farksal alarm eşik seviyesinin ön alarm oranı ayarlanabilir. Kontrol ünitesinin hangi aralıklarla ölçüm alacağı ve kaç ölçümde bir referans değerini otomatik olarak değiştireceği ayarlanabilir.

Tesisat Galerilerinde Duman Algılaması

Tesisat galerilerinde oluşabilecek yangınların duman etkisinin en erken ve doğru algılanması için “Aktif Hava Örneklemeli Duman Dedektörü” kullanmak gerekir.

Tespit süresinin çok kısa olması ve algılamanın çok hassas olması istenilen durumlarda ortamdaki havanın örneklenerek, filtre edilmesi ve sonrasında numune hava içerisindeki gerçek duman parçacıklarının miktarının ölçülmesi esasına dayanan algılayıcılar “aktif hava örneklemeli duman dedektörleri” olarak adlandırılmaktadır. Aktif hava örneklemeli sistem, ana hatlarıyla hava emiş boruları, fan, filtre ve lazer hücreden oluşmaktadır.

Cihazın 4 adet örnek alma borusu girişi ve bir adet hava çıkışı vardır. 4 adet örnek alma boru hattının toplam uzunluğu en fazla 200 m olabilirken, tek boru uzunluğu 100 m olabilir. Boru malzemesi olarak kırmızı ABS ve hava akışı sürtünmesi az olan özel borular kullanılır.

Hava örnekleme borusu üzerindeki deliklerden fan yardımıyla çekilen hava, bir filtreden geçirilir. Böylece yanlış alarma sebebiyet verebilecek toz vb. cisimlerin, algılama hücresi içersine girmesine izin verilmez. Filtreden geçirilerek gelen hava, algılama ünitesi içerisine alınır. Algılama ünitesi, sadece lazer ışınının geçebilmesi için tasarlanan çok küçük bir açıklığa sahip, aynı zamanda tamamen yansıtıcı ve odaklayıcı özellikli bir yarım küreden, küre içinde sürekli ışınım yapan lazer ışın tabancasından ve ışık sensöründen oluşmaktadır.

Tamamen yansıtıcı ve odaklayıcı özellikli yarım küre içinde sürekli ışınım yapan lazer ışın tabancası ile içeri alınan havadaki duman partikülü varlığı kontrol edilir. Eğer lazer ışını, duman partikülüne çarparsa yarım küre içerisinde dağılır. Tam yansıtıcılı yarım küre, duman partikülüne çarparak dağılan lazer ışınını odaklayarak yansıtır. Işık sensörü odaklanan lazer ışınını algılar ve bilgileri işlemesi amacıyla merkezi mikroişlemciye gönderir.

Örneklenmiş hava, filtreden geçemeyen partiküller ve detektör kabininde kontrolden geçen hava egzoz kanalından atılır.

Borulardaki ideal delik genişlikleri 3 ile 5 mm arasında olup bir boruda en fazla 25 delik olmalıdır. En son delikten detektöre gelen havanın geliş süresi en fazla 120 s olmalıdır. Egzoz çıkışı , algılama yapılan ortama verilmelidir. Uygulama yapılmadan önce üreticiden alınan model programla delik çapları çıkartılmalı, hava akış hızları kontrol edilmelidir. Hava akış dinamiğinin bozulmaması için en az sayıda dönüş yapılmalıdır.

Hava örnekleme boruları üzerindeki her bir delik bir duman detektörü olarak kabul edilir ve ona göre boru yerleşimleri yapılır.

Tesisat Galerilerinde Gaz Algılaması

Tesisat galerilerinde doğal gaz, Lpg gibi gazların taşınması durumunda yanıcı olan bu gazların sızıntısının erken algılanması önemli hale gelmektedir. Bunun yanı sıra H2S, CO gibi zehirleyici gazlarında ortaya çıkması olasıdır. Endüstriyel tipte seçilecek gaz dedektörleri ile olası gazların algılanması ve bu dedektörlerin ölçüm değerlerinin merkezi olarak izlenmesi en doğru çözümdür.

Tesisat Galerilerinde Sıcaklık, Duman ve Gaz Algılama Sistemlerinin Merkezi Olarak İzlenmesi

Yukarıda bilgiler ışığında tesisat galerilerinde kullanılacak sıcaklık, duman ve gaz algılama sistemlerinin merkezi olarak izlenmesi, erken müdahalenin ve gerekli kontrollerin yapılması açısından çok önemlidir.

Sıcaklık, duman ve gaz algılama kontrol ünitelerinin verileri modbus protokolü ile yangın alarm santrallerine aktarılarak merkezi olarak izlenebileceği gibi, bölgesel röle çıkışları adres bazında izlenerek de merkezi izleme sağlanabilir.

Tesisat Galerilerinde Acil Durum Telefonlarının Kullanılması

Tesisat galerilerinde çalışan ya da kontrol amaçlı bulunan kişilerin acil durumlarda merkezi izleme ve kontrol birimi ile acil durum haberleşmesini sağlayabileceği sistemleri tesis edilmesi galeride bulunan kişilerin can güvenliği açısından önemlidir.

Belirli aralıklarla (en fazla 60 metre ara ile olası tavsiye edilir) tesis edilen acil durum telefonlarının hiçbir numara çevirmeye gerek kalmaksızın merkezi izleme ve kontrol birimi ile doğrudan haberleşmesi esasına göre tasarlanmış bir sistemdir.

Saha telefonlarının kullanım amacı, acil durumlarda tüm yangın alarm santrallerinin birbirleriyle ve / veya saha telefonlarıyla haberleşmesini sağlamaktır.

Yangın alarm sisteminde oluşan acil bir durumda haberleşme sahada bulunan saha telefonları ile yapılır. Bu telefonlardan bir tanesi acil bir durumda hiçbir tuşlama gerekmeden direkt olarak aranmak üzere seçilir. Bu telefon konferans odası yöneticisidir.

Diğer telefonlardan herhangi birindeki ahize kaldırıldığında konferans odası yöneticisini arar. Konferans odası yöneticisi ahizeyi kaldırdığında konferans odasında görüşme başlar.

Görüşme yapan saha telefonunun dışındaki herhangi bir telefondan ahize kaldırıldığında konferans odasındaki görüşmeye dahil olunur.

Supervisor grafik izleme ve kontrol programı alanlarından birisi de IP telefon alanıdır. Yangın alarm sistemi içerisinde itfaiyeci saha telefonları kullanılıyorsa, bu telefonlar supervisor içerisindeki IP telefon alanından aranabilir. Ayrıca sahadaki telefonlar hiçbir tuşa basmadan direkt olarak IP telefonu arayabilirler. Böylece mahalde Supervisor ekranından izleme yapan yetkili, saha ile iletişim kurabilir.

Değerli Çözüm Ortağımız,

Bu aylık bu kadar, önümüzdeki yayınımızda, Hastane binalarında yangın algılama ve alarm sistemleri hakkında sizleri bilgilendireceğiz. Sorularınız ve merak ettiğiniz konularda bizleri arayabileceğinizi hatırlatır, çalışmalarınızda başarılar dileriz.

Saygılarımızla...