Havaalanları gibi insan yoğunluğunun fazla olduğu mahallerde yangın ve gaz algılama sistemleri büyük önem arz etmektedir. Sanayinin ve teknolojinin gelişimi, toplu yerleşim alanlarının çoğalması, yangın algılama sistemlerinin daha etkin ve interaktif tasarlanmasını gerektirmektedir. Algılamanın yapılması, mekanik sistemler, anons sistemi, HVAC vb. diğer sistemlerin izleme ve tetiklenmesi yangın ve gaz algılama sistemi tarafından gerçekleştirilmelidir.

 

Uzaktan grafiksel izleme ve kontrol yazılımı Supervisor ile Samsun-Çarşamba Havaalanında kurulu olan Maxlogic adresli yangın algılama sisteminin izleme ve kontrolü yapılmaktadır. Yangın algılama sistemi havaalanının tüm iç ve dış kısımlarını kapsamaktadır.
Havaalanının itfaiye binasına kurulmuş olan Supervisor yazılımımız sayesinde, itfaiye ekiplerinin yangın yerine tam zamanında ulaşması ve müdahale etmesi kolaylaşmıştır.

Samsun-Çarşamba havaalanında kurulmuş olan yangın algılama sisteminde 7 adet kontak izleme modülü kullanılmıştır. Bu modüller sistem içerisinde bulunan 7 adet konvansiyonel santralin, Maxlogic adresli yangın algılama sistemine entegre edilmesi için kullanılmıştır.

Gelişen teknolojiyle birlikte yangın alarm sistemleri de giderek gelişmektedir. Kullanıcıların görsel olarak izleme ve kontrol yapabilmeleri için uzaktan izleme yazılımları kullanılmaktadır. Uzaktan izleme süreci internet üzerinden IP tabanlı, özel olarak geliştirilmiş uygulamalarla gerçekleştirilmektedir. Bu yazılımlarla tek bir ekranda farklı sistemlerin izlemesi yapılabilmektedir. Ayrıca çizim dosyalarının üzerine işlenen bu veriler kullanıcılara izlemede büyük avantajlar sağlamaktadır. Bu amaçla binalarda bütünleşik yangın alarm sistemleri ve uzaktan izleme yazılımları tesis edilmektedir (Şekil 1).

Şekil 1. Uzaktan izleme ve kontrol yazılımı Supervisor ekran görüntüsü.

Grafiksel izleme ve kontrol yazılımları küçük ve orta ölçekli uygulamalardan çok büyük ve karmaşık otomasyon ihtiyaçlarını içeren uygulamalara kadar tüm adresli yangın alarm sistemi uygulamalarının bilgisayar ortamında noktasal olarak görüntülenmesini ve gerektiğinde kontrolünü sağlar.

Havaalanı içindeki birçok binanın tek bir noktadan izlenebilmesi için GCU paneli kullanılmıştır. Akıllı adresli yangın alarm panellerinin oluşturduğu network hattı FTP-Cat6 veya optik fiber kablolarla sağlanabilmektedir. Santraller arası ağda toplam 64 adet santral aynı anda taranabilir. Ayrıca RS232 / RS485 protokollerini kullanarak mevcut izleme sistemine bağlanabilir.

Adresli yangın alarm sistemlerinin Grafiksel izlenmesi ve kontrolünü sağlayan yazılımın, sahip olduğu teknolojik gelişmelerin başında kullanılan haberleşme protokolleri gelir. Bu haberleşme protokolleri yazının başında da belirtildiği gibi IP tabanlı izleme ve kontrole imkân veren TCP/IP ve GPRS protokollerinin yanı sıra kablolu iletişim hattı için kullanılabilen RS-232 ve RS-485 protokolleridir. Şimdi de bu protokollerin kullanılması ile haberleşmenin nasıl yapılandırılacağını inceleyelim:

RS-232 protokolü:

Bu haberleşme seçeneğinde yangın alarm sistemi ile yazılım arası bağlantı en fazla 15 metreye kadar çıkabilen seri kablo ile sağlanır. Yakın mesafeler için kullanılacak RS-232 protokolü, yazılımın kurulacağı bilgisayarın seri portu üzerinden haberleşme sağlar.

RS-485 protokolü:

Bu haberleşme seçeneğinde yangın alarm sistemi ile yazılım arası bağlantı en fazla 1.200 metreye kadar çıkabilen network (FTP Cat6) kablosu ile sağlanır. RS-485 protokolü, yazılımın kurulacağı bilgisayarın seri portu üzerinden haberleşme sağlar.

TCP/IP protokolü:

Bu haberleşme seçeneğinde yangın alarm sistemi ile yazılım arası bağlantı internet üzerinden IP tabanlı olarak sağlanacağı için herhangi bir mesafe sınırı yoktur. TCP/IP protokolünün kullanılması durumunda izleme merkezi (yazılımın kullanıldığı mahal) ve yangın alarm sisteminin olduğu mahalin internet erişimlerinin statik IP üzerinden sağlanması gerekmektedir. TCP/IP protokolü, internet üzerinden yazılımın kurulacağı bilgisayarın ethernet portunu kullanarak haberleşme sağlar.

GPRS protokolü:

Bu haberleşme seçeneğinde yangın alarm sistemi ile yazılım arası bağlantı gsm operatörü üzerinden sağlanacağı için herhangi bir mesafe sınırı yoktur.

KONU İLE İLGİLİ YÖNETMELİK VE STANDARTLARDA YER ALAN KISIMLAR

Binaların yangından korunması hakkında yönetmeliğin 82. Maddesinde,

"1) Yangın hâlinde otomatik olarak gerekli kontrol fonksiyonlarını yerine getirecek acil durum kontrol sisteminin;

a) Yangın sırasında kapanması gereken yangın kapılarını ve diğer açıklıkları kapatma amaçlı cihazları normal hâlde açık durumda tutan elektromanyetik kapı tutucu ve benzeri cihazlarının serbest bırakılması,

b) Merdiven yuvaları ve asansör kuyuları basınçlandırma cihazlarının devreye sokulması,

c) Duman kontrol sistemlerinin işlemlerini yerine getirmesi,

ç) Acil durum aydınlatma kontrol işlemlerini gerçekleştirmesi,

d) Güvenlik ve benzeri sebeplerle kilitli tutulan kapıların ve turnikelerin açılması,

e) Asansörlerin yapılış özelliklerine bağlı olarak yangın esnasında kullanımının engellenmesi veya tahliye amacıyla itfaiye veya eğitilmiş bina yangın mücadele ekipleri tarafından kullanılmasının sağlanması, özellik ve fonksiyonlarına sahip olması lazımdır.

f) Mahalli itfaiye ile elektrik işletmesine, belediyeye, polise veya jandarmaya, kurum amirine, bina sahibine ve gerekli görülen diğer yerlere yangının otomatik olarak haber verilmesi, özellik ve fonksiyonlarına sahip olması lazımdır.

(2) Acil durum kontrol işlemleri, yangın alarm sisteminin donanım ve yazılım bütünlüğü içerisinde bulunan kontrol birimleri ile gerçekleştirilir. Kontrol edilen sistemin ve cihazlar ile ilişkisi bulunan güvenlik sistemlerinin, bina otomasyon sistemleri gibi diğer sistemler tarafından yapılabilecek her türlü kontrol ve kumanda işlemlerinin, yangın veya benzeri bir acil durumda yangın kontrol panelinden yapılacak acil durum kontrol işlemlerini hiçbir şekilde engellememesi gerekir." denilmektedir.

TS CEN/TS 54-14 Standardının 13. Maddesinde;

"Yangın algılama ve alarm sistemi aşağıdaki gibi diğer yangından korunma sistemlerine başlatma sinyalleri göndermek için kullanılabilir:

a) Otomatik yangın söndürme sistemleri,

b) Duman boşlatma ve ısı boşaltma istemleri,

c) Yangın kapılarının açılmasını ve kapanmasını tetikleyen sistemler.

Diğer yangından korunma sistemlerinin çalışması veya arızalanması yangın algılama sisteminin doğru çalışmasını veya başka sistemlere sinyal vermesini tehlikeye atmamalıdır. Diğer sistemlere bağlantı için millî şartlar olabilir. Bu kılavuzun tavsiyeleri söz konusu sistemlerin yangın algılama ve alarm sistemine getireceği şartları kapsamaz. Bu şartlar aşağıdakileri içerebilir:

a) Tetikleme sinyallerinin kaza ile serbest bırakılması,

b) Gerekli ışıklı ve sesli göstergeler,

c) Dedektörlerin tipi, yerleşim yeri ve aralıkları,

d) Tecrit veya devre dışı bırakma şartları,

e) Bölgelere ayırma şartları.

Diğer yangından korunma sistemlerinin dokümantasyonunda verilen tavsiyelere ve kurallara uyulmalıdır."

TS CEN/TS 54-14 Standardının 14.2. Maddesinde;

"Yangın algılama sistemlerinin tasarımında içinde bilgisayar veya telefon santralı cihazları gibi elektronik cihazlar bulunan odalarda, aşağıdaki hususlara özel dikkat sarf edilmesi gerekir:

a) Havalandırmanın ve klimaların kontrolü ile ilgili düzenlemeleri,

b) Yüksek havalandırma hızlarının ve yüksek hava hızlarının etkileri,

c) Yangın algılama sisteminden gelen sinyallere bağlı olarak yangın kapaklarının ve damperlerinin kapatılması,

d) Yangın durumunda cihazların veya güç kaynaklarının kapatılması düzenlemesi

e) Yangın durumunda hava cihazlarının kapatılmasının düzenlemesi" denilmektedir.

SONUÇ

Havaalanları gibi kalabalık ve panik ortamına elverişli yapılarda erken ve doğru algılamanın sağlanarak, gerekli uyarıların işitsel ve görsel olarak yapılması çok önemlidir. Algılama ve uyarıların yanı sıra mekanik sistemlerin de izleme ve kontrolü yangın algılama sistemlerinin vazgeçilmez parçasıdır. Tüm bu sistemlerin doğru tesis edilebilmesi için, projelendirme aşamasında ilgili yönetmelik ve standartların gereklilikleri yerine getirilmelidir. Ayrıca, acil durum senaryoları projelendirme aşamasında belirlenerek, uygulama aşamasında hiçbir konunun ucu açık bırakılmamalıdır. Ayrıca tesisatta kullanılan kabloların da ilgili standart ve yönetmeliklere uygun olması sistemin çalışma devamlılığı açısından önemlidir.

Büyük alanlarda birden fazla binanın bulunduğu havaalanlarında, grafiksel olarak havaalanı ve binaların izlenmesi ve kontrol edilmesi, olası yangın durumunda yangına müdahaleyi hızlandıracaktır. Ayrıca Supervisor grafiksel izleme ve kontrol yazılımı sayesinde yangın algılama sisteminin sürdürebilir olması sağlanır.

Sistemin çalışır halde tutulması için, standartta belirtilen yetkili teknik personel tarafından yapılan periyodik bakımlar ve kurucu firma tarafından yapılan üç aylık genel bakımların da aksatılmaması çok önemlidir.