Yangın Algılama Projelerinde Koruma Kapsamı

İhtiyaçların Belirlenmesi

Projelendirdiğiniz binada yangın algılama ve alarm sistemini tasarlamanın ilk adımı, söz konusu binada erken yangın tespitine olan ihtiyacın değerlendirilmesi olmalıdır. Bu bağlamda sırasıyla;

Binanın belirli kısımlarının ya da tamamının korunması,

Binada tesis edilecek sistemin tipi,

Yangın algılama ve alarm sisteminin binada tesis edilecek diğer yangından korunma amaçlı sistemler ile etkileşimi

konularında sırasıyla karar verilmelidir.

Bu hafta öncelikle binanın belirli kısımlarının ya da tamamının korunmasına ilişkin TS CEN/TS 54-14 Standardı hükümlerini ele alarak belirleyici unsurları ortaya koymaya çalıştık.

Binanın belirli kısımlarının ya da tamamının korunmasına ilişkin esaslar

TS CEN/TS 54-14 Standardında konu ile ilgili maddeler aşağıdaki gibidir.

5.3 Binanın korunması gereken bölümleri

5.3.1 Koruma kapsamı

Binanın korunacak bölümleri ve tesis edilecek sistem tipleri yetkili makam veya sigorta şirketi gibi bir üçüncü tarafça belirlenebilir. Sistemin kapsamının üçüncü tarafça belirtilmediği durumlarda veya daha kapsamlı bir sistemin kurulması istendiğinde her alandaki riski değerlendirirken aşağıdaki hususların dikkate alınması gerekir:

a) Tutuşma ihtimali,

b) Yangının başlangıç odasının içinde yayılma ihtimali,

c) Yangının başlangıç odasının dışına yayılma ihtimali,

d) Yangının sonuçları (ölüm, yaralanma, mal kaybı ve çevre hasarı dâhil),

e) Diğer yangından korunma tedbirlerinin varlığı.

5.3.2 Kapsamın tarifi

Koruma kapsamı aşağıdaki gibi açıklanabilir:

a) Toplam koruma: Binanın bütün bölümlerinin korunması,

b) Bölme koruması: Bina içinde bir veya daha fazla sayıda yangın bölmesinin korunması,

c) Kaçış yolu koruması: Kaçış yolları yangın veya dumanla kapatılmadan önce bunların kullanılabilmesini sağlamak üzere kaçış yollarının korunması,

d) Mahallî koruma: Bina içinde bulunan ve bir yangın bölmesinin tamamını oluşturması gerekmeyen belli bir cihazın veya fonksiyonun (kaçış yolları hariç) korunması,

e) Teçhizat koruması: Belli bir cihazın veya teçhizatın korunması.

5.3.3 Toplam koruma

Toplam koruma sistemi, bu kılavuzun özel olarak muaf tuttuklarının dışında binanın içindeki bütün hacimleri kapsayan bir otomatik yangın algılama sistemidir.

5.3.4 Bölme koruması

Bölme koruması sistemi binanın sadece belirli kısımlarını (genellikle en hassas alanları) kapsayan bir otomatik yangın algılama sistemidir. Bir bölme koruması sisteminin sınırları, yangın bölmesi sınırları olmalıdır. Bu sınırlar içindeki koruma toplam koruma sistemininki ile aynı olmalıdır. Bir kısmi koruma sistemi kullanılacaksa, binanın korunacak kısımları Madde 5,6’daki dokümantasyonda belirtilmelidir.

5.3.5 Kaçış yolu koruması

Sadece kaçış yollarını koruyan bir sistemin insanlara, kaçış yolları duman ve ısı ile kapanmadan önce kaçmaları için zamanında yangın alarmı vermesi amaçlanır. Bu tip sistemlerin yangının kaynağı olan odada bulunabilecek insanları koruması beklenmemelidir. Bu sistem sadece yangınla doğrudan ilgili olmayanlara bilgi vermek amacını taşır. Genel olarak, kaçış yollarına monte edilen duman dedektörlerinin insanlara bu yollardan kaçmaları için zamanında yangın alarmı vermesi beklenir. Ancak, kaçış yollarına bitişik odalardaki bazı yangın durumlarında dumanın yangından dar açıklıklar vasıtasıyla (kapı çatlakları gibi) kaçarken soğuduğu ve tavana monte edilmiş olan dedektörler çalışmadan önce baş hizasında ve altında duman birikmesine sebep olduğu görülmüştür. Böyle bir soğuma ihtimali varsa kaçış yollarının korunması için bitişik odalara yangın algılayıcıların monte edilmesi gerekli olabilir.

5.3.6 Mahallî koruma

Mahallî koruma belirli fonksiyonları, özel cihazları ve yüksek riskli alanları korumak için kullanılabilir. Mahallî koruma alanının tecrit edilmesi gerekmez, toplam koruma veya bölme koruması içinde yer alabilir, fakat genel korumadan daha yüksek bir koruma seviyesine sahip olabilir. Mahallî koruma kendi başına korunan alan içinde başlayan yangınlara karşı iyi koruma sağlayabilir, fakat bu alanın dışında başlayan yangınlar için koruma etkisi çok azdır veya hiç yoktur.

5.3.7 Teçhizat koruması

Teçhizat koruması belirli teçhizatın içinde başlayan yangınlara karşı koruma sağlar. Teçhizat koruması sağlayan dedektörler çoğunlukla teçhizat mahfazasının içine yerleştirilir ve böylece genel koruma amaçlı dedektörlerden daha önce yangını algılayabilir. Mahallî korumada olduğu gibi, teçhizat koruması kendi başına korunan alan içinde başlayan yangınlara karşı iyi koruma sağlayabilir, fakat bu alanın dışında başlayan yangınlar için koruma etkisi çok azdır veya hiç yoktur.

5.3.8 Korunması gerekmeyen alanlar

Özel şartlar yoksa bazı alanlar yangından korunma gerektirmeyecek kadar düşük yangın riskine sahip alanlar olarak değerlendirilebilir (Madde A.5.3.8).

A.5.3.8.Otomatik algılama ile korunması gerekmeyen alanlar aşağıdakileri içerebilir:

a) Yanıcı malzeme veya çöp depolama amacıyla kullanılmamaları kaydıyla banyolar, duşlar, yıkanma odaları, tuvaletler,

b) Döşemelerden, tavanlardan ve duvarlardan geçiş yerlerinde uygun şekilde yangına karşı korunmuş olmaları veya yangın tecridine sahip olmaları kaydıyla ve acil durum sistemlerine ait kabloları içermemeleri şartıyla (kablonun en az 30 dakika yangına dayanması durumu hariç) kesit alanı 2 m2’den az olan düşey şaftlar ve düşey kablo kanalları,

c) Çatısız yükleme sundurmaları,

d) Brüt hacmi 20 m3’ten az olan havalandırmasız, donmuş gıda depoları.

Boşlukların (döşeme altı ve tavan üstü boşluklar dâhil) aşağıdaki durumlarda bağımsız dedektörlere sahip olması gerekir:

e) Boşluktaki yangının boşluk dışındaki dedektörler tarafından algılanmasından önce yangının başladığı odadan dışarıya yangının veya dumanın yoğun şekilde yayılması ihtimali olması,

f) Boşluktaki yangının algılanmasından önce acil durum sistemlerine ait kablolara hasar verme ihtimalinin olması.

Aşağıdaki özelliklere sahip boşluklarda bağımsız dedektör olması gerekmez:

g) Yüksekliği 1 m’den az olan alanlar,

h) Uzunluğu 10 m’den az olan alanlar,

i) Genişliği 10 m’den az olan alanlar,

j) Diğer alanlardan yanmaz malzemelerle tamamen ayrılmış olan alanlar,

k) Herhangi bir 1 m2’lik kısmında 25 MJ yanıcı malzemeden fazla yangın yükü yoğunluğuna sahip olmayan alanlar (Bunun için standardın Ek D tablosundaki değerler ya da seçilen kabloların kataloglarındaki MJ/m cinsinden değerleri baz alınarak hesaplama yapılır),

l) Acil durum sistemlerine ait kabloların geçmediği alanlar (kablonun en az 30 dakika yangına dayanması durumu hariç).

 Sonuç olarak yangın algılama ve alarm sistemi projelendirdiğiniz bina ile ilgili, varsa ilgili makam, idare, kullanıcı vb. ile yangın danışmanı ve sigorta şirketinden koruma kapsamını talep etmeniz gerekmektedir. Koruma kapsamı sizlere yazılı olarak belirtilmediyse bu durumda risk değerlendirme bilgileri ışığında korunması gerekmeyen alanlar hariç yangını erken tespit için tasarımınıza karar vermeniz gerekmektedir. İlgili makam, idare, kullanıcı v.b. ile yangın danışmanı ve sigorta şirketinden koruma kapsamı proje müellifine yazılı olarak iletilmemişse ve projenin koruma kapsamında bir eksiklik olursa doğrudan proje müellifleri sorumlu tutulur.