Meydan AVM Yangın Algılama Sistemi Uygulaması

İstanbul Anadolu yakasının en büyük AVM'lerinden biri olan Meydan AVM, 128.000 m² arsa alanı ve 4.000 araç kapasiteli otoparkı ile ziyaretçilerine 2007 yılından bu yana hizmet vermektedir. Yıllık ziyaretçi sayısının yaklaşık 32 milyon olduğu AVM'nin yangın algılama sistemi için Maxlogic&Mavigard marka ürünlerimiz kullanılmıştır.

İnsan yoğunluğunun yüksek olduğu Meydan AVM gibi mahallerde panik oluşturmadan erken uyarıyı ve güvenli tahliyeyi sağlamada, hayati tehlike riskinin en alt seviyede tutmada yangın ve gaz algılama ve uyarı sistemleri önemli rol oynamaktadır.

Bu yazımızda Meydan AVM uygulaması örneğinden yola çıkarak, AVM'lerde yangın ve gaz algılama sistemlerinin projelendirme esaslarına değinilecektir.

Genellikle AVM lerin yemek alanı haricinde herhangi bir üretim faaliyetinde bulunmadıkları görülmektedir. Bundan dolayı fabrika tarzı üretim merkezli çalışma alanlarında olduğu gibi belli kriterlere sahip insanların bulunduğu ortam sınıfında değildirler. Her yaştan, her eğitim seviyesinden birçok insanın bulunduğu AVM gibi bir mahalde çıkacak bir yangın, önceden her yönüyle planlanmış "Acil Durum Eylem Planı" ile can ve mal kaybına mahal vermeden söndürülebilir. Acil durum eylem planı kapsamında oluşturulan yangın senaryoları, erken ve doğru algılama yapan, bina özelliklerine uygun tahliyeyi destekleyici, yangın anında devreye girmesi veya devre dışı kalması gereken mekanik ve elektronik akşamları doğru sıralama ile aktif veya pasif duruma düşüren yangın algılama ve uyarı sistemleri ile yapılabilmektedir.

AVM gibi mahallerin yapı özellikleri aynı olmamakla beraber betonarme karkas yapı ve genellikle yemek ve sinema katının bulunduğu en üst kat çelik konstrüksiyon yapı olmaktadır. Katlar arası ortam ferahlığının sağlanabilmesi için geniş boş alanlar bırakılmaktadır. Bu boş alanlar oluşan yangın olayının hızlı müdahale sonucu bertaraf edilmezse ısı ve dumanın AVM nin diğer katlarına daha süratli yayılmasına, birden fazla noktanın ve kişinin etkilenmesine sebep olmaktadır. Yazımızın devamında AVM gibi insan yoğunluğunun çok olduğu alanlarda yangın ve gaz algılama sistemlerinin uygulamasında dikkat edilmesi gereken noktalara değinilmektedir.

AVM lerde yangın algılama sisteminin "ADRESLİ" olması gerekir. Adresli sistemlerde yangın sinyali alınan nokta anında belirlenebilmektedir. Bu noktaya bağlı olarak birbirinden faklı senaryolar oluşturulabilir. Sistem izlemesinde kullanılacak bilgisayar yazılımı izleme ile harita üzerinde hızlı yönlendirme yapılabilir. Adresli sistem yanında mağazaların içlerine konvansiyonel dedektrörlerin yerleştirilmesi ve mağazanın bütün olarak ''bir'' adres alacak şekilde '' BÖLGE DENETİM MODÜLÜ'' ile ana yangın algılama sistemine aktarılması olarak da uygulanabilir. Böylece mağaza içlerinde yapılacak tadilat, revizyon gibi işlemlerden AVM'nin Adresli Yangın Algılama Sistemi etkilenmeyecektir.

Mağaza, koridor gibi yüksek tavanlı olmayan mahallerde dedektörlerin yerleşimiyle ilgili belli kriterler vardır. Bu kriterler algılama yapılacak yerdeki dedektör sayısını, tipini, montaj yerini etkilemektedir. Örneğin buharın yoğun olduğu ve olay anında ısının dumandan daha önce ortaya çıkacağı düşünülen mutfak gibi alanlarda ısı dedektörü kullanılması önerilmektedir, diğer yandan depo giyim firması deposu gibi alanlarda ısı veya dumanın ortaya çıkışı önceliği belirlenemeyen yerlerde duman+ısı algılaması yapan Multi dedektör kullanılması önerilir. Koridor gibi dumanın daha önce yayılacağı düşünülen alanlarda duman dedektörü kullanılması önerilir.

EN 54-14 standartlarına göre duman dedektörü 7,5m yarıçaplı alanda algılama yapar. Projelendirmede kör nokta bırakmamak için koruma alanları üst üste bindirilmelidir. Bu durumda her bir duman dedektörünün algılama alanı en fazla 112m²'lik kare ile gösterilir.

Sıcaklık dedektörü ise 5m yarıçaplı alanda algılama yapar. Projelendirmede kör nokta bırakmamak için koruma alanları üst üste bindirilmelidir. Bu durumda her bir sıcaklık dedektörünün algılama alanı en fazla 50m²'lik kare ile gösterilir.

Koridor genişliği 2m'den küçük ise duman dedektörleri en fazla 15m ara ile yerleştirilir. Koridor genişliğinin 2m'den fazla olduğu durumlarda duman dedektörleri yaklaşık 10m ara ile yerleştirilmelidir.

AVM lerin fuaye gibi yüksek ve geniş alanlarında ışın tipi dedektörler kullanılmaktadır. Bu sayede dedektör kablolaması ve bakım yapılan detektöre ulaşım sıkıntıları azaltılmaktadır. Işın tipi dedektörlerin yerleşimleri hakkında dikkat edilecek noktalar aşağıdaki resimde görülmektedir.

Işın (beam) tipi duman dedektörleri 1 adet alıcı ve 1 adet vericiden oluşur. Alıcı ve verici birbirlerini görecek şekilde karşılıklı en fazla 100 metrelik mesafe ile monte edilebilir.

Bir takım ışın tipi duman dedektörü ile yaklaşık 1500m²'lik alan korunur.

AVM gibi mekanik aksamın ağırlıklı olduğu yerlerde asma tavan veya yükseltilmiş döşeme uygulaması bulunmaktadır. Bunun gibi asma tavan içi veya yükseltilmiş döşeme içindeki alanlar için ayrıca dedektörler konulmalı ve bunların gözle izlenebilmesi için '' PARALEL İHBAR LAMBASI '' sisteme ilave edilmelidir. Asma tavanın üzerinde veya yükseltilmiş döşemenin altında yangın oluşma riskinin bulunması halinde, yangın dedektörleri (her bağımsız mahalde en az 1 adet olacak şekilde) asma tavanın üzerine monte edilmelidir.

Yangın algılama sistemlerinde kullanılan bir diğer yangın cihazı da '' YANGIN İHBAR BUTONU'' dur. Yangın ihbar butonları gözle görülen yangın olaylarının el ile ihbarında kullanılır. Buton yerleri belirlenirken bazı kriterler bulunur. Bunlar yangın alarm butonları bir kişinin ulaşmak için en fazla 30 metre yürümesi, butonun kaçış yollarına konması, güvenlik ekiplerinin sabit bulunduğu yerlerin yakınına buton yerleştirilmesi olabilir.

Yangın algılaması yapılmasıyla binada uyarı ve bina tahliyesi ilgili işlemlere başlanmaktadır. Uyarı kısmında yangın algılama sistemine bağlı siren, flaşör, flaşörlü sirenler ve acil anons sistemi kullanılmaktadır. Bu cihazların hangi alanlarda devreye gireceği belirlenmeli buna göre alt yapı hazırlanmalıdır. Örneğin 5 katlı bir alışveriş merkezinde tüm binada sirenlerin devreye girmesi gereksiz bir panik oluşturup insanların yönlendirilmesinde sıkıntı oluşturacaktır. Bunun önüne geçilmesi için flaşörlerin bölgesel olarak devreye sokulması, aynı zamanda bölgeye hitap eden acil anons sisteminin devreye sokulması daha uygun olacaktır. Acil anons sistemi ile yangın algılama sistemiyle entegrasyonu giriş ve çıkış modülleri ile sağlanmakta, bununla önceden belirlenmiş senaryolar dahilinde acil anons istenilen bölgede devreye sokulabilmektedir. Alt yapı uygunsa '' RÖLE KONTROL MODÜLÜ'' ile yangın algılaması yapılmış olan bölgeye ait acil kaçış yönü aydınlatması yangın algılama sistemine bağlanarak kaçış yönünün daha net şekilde gösterilmesi sağlanmış olur.

Bu senaryoların devreye girmesi belli şartlara bağlanarak asılsız alarmların önüne de geçilmiş olur. Örneğin tek cihazın algılaması yangın algılama panelinde bir geri sayım başlatır ve belirlenen süre içinde hiçbir şey yapılmazsa senaryo devreye girer. Diğer yandan istenirse ilave araştırma süresi alınarak kontrollerin yapılması sağlanabilir. Beklemeler sıranda ikinci bir sinyalin gelmesi ile beklemeler iptal edilip senaryonun devreye sokulması sağlanabilir.

Uyarı sistemleri ile beraber Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğin 82. maddesinde yer alan acil durum kontrol fonksiyonları kapsamı, TS CEN/TS 54-14 standardının 13. ve 14.2 maddelerinde yer alan diğer yangından korunma sistemlerinin çalıştırılması kapsamı maddelerinde yer alan koşulların yerine getirilmesi esas alınarak, mekanik sistemlerin yangın algılama sistemi ile uyumlu çalışması sağlanmalıdır. Yönetmelik ve standartlar uyarınca yangın aşağıdaki yangın senaryoları yapılabilmektedir:

- Yangın anında asansörler devre dışı bırakılarak hareket yönü ne olursa olsun acil çıkış katına yönlendirilir, acil çıkış katında yangın algılama mevcutsa alternatif kata yönlendirme için ikinci kontak bilgisi verilir.

- Taze hava santralleri yangın çıkan mahalle bağlı olarak basınçlandırma yapılacaksa çalıştırılır, taze hava kesilmesi isteniyorsa durdurulur.

- Duman egzoz fanları devreye sokularak mahaldeki dumanın dışarı atılması sağlanır. Genel uygulamalarda duman egzoz sistemine bağlı damperler bulunur. Bunlarında ayrıca kontrolü gerekmektedir

- Asansör ve yangın merdivenlerini besleyen basınçlandırma fanları devreye sokulur. Bu sayede insanların kaçış için kullanacağı yangın merdivenleri dumandan korunmuş olur. Ayrıca asansör kuyusuna yapılan basınçlandırma asansör kuyusuna dolarak asansördeki canlıya zarar verecek olan dumanın engellenmesini ve güvenli bir çıkışı sağlamaktadır. Binaya taze hava girişi yapılan noktalarda '' KANAL TİPİ DEDEKTÖR '' kullanılarak duman algılaması ile bu cihazlar durdurulur böylece bina dışından gelebilecek dumanın bina içine girmesi de engellenmiş olur.

- Bina sulu söndürme sistemleri sürekli izlenerek su akışı görülmesi durumunda bölge belirlenir ve bu yangın bilgisi olarak kullanılır. Sulu söndürme sistemleri üzerindeki vanalarda izlenerek kapatılma durumu ikaz olarak verilir.

AVM'lerin yangın algılama sistemleri uygulamaları hakkında değinilmesi gereken bir diğer konu da otoparkların projelendirilmesidir. AVM lerin otoparklarındaki araç yoğunluğu herkesçe bilinmektedir. Araç yoğunluğunun fazla olması ortamdaki CO gazının yoğun olmasına yol açmaktadır. Bunun da solunabilir hava kalitesini etkilediği dolayısıyla yaşlı, çocuk, hamile veya nefes almada zorluk yaşayan bireylerde hatta CO gazı seviyesinin yükselmesi ile daha sağlıklı bireylerin rahatsızlık duyabileceği tespit edilmiştir. Bunun önüne geçilebilmesi için otoparklarda CO algılaması yapılarak CO gazının belli bir seviyeye çıkması ile havalandırma ve egzos fanlarının devreye girmesi sağlanır. Ortamdaki CO gazı seviyesi düştüğünde fanlar otomatik olarak durdurulur ve gereksiz elektrik sarfiyatının önüne geçilmiş olur.

Karbonmonoksit (CO), zehirli (toksik) bir gaz olmasının yanında, patlayıcı özelliği de olan tehlikeli bir gazdır. İzafi yoğunluğu (hava=1) 0,97'dir. Karbonmonoksit, hava ile yaklaşık aynı ağırlığa sahip olduğu için dedektör yerden yaklaşık 150cm yüksekliğe ve gaz kaynağından yatay olarak yaklaşık 150cm uzağa monte edilmelidir.

AVM lerin insan yoğunluğu göz önüne alındığında yangın algılama sisteminden gelen sinyalin noktasal olarak belirlenmesi çok önemlidir. Noktasal olarak belirleme hem müdahaleyi hızlandırmaktadır. Oluşturulacak haritalamalar ile yangın algılaması yapılacak yerin kat ve mağaza bilgisi görsel olarak takip edilebilecek, binayı tüm noktaları ile bilmeyen çalışanların olay yeri hakkında kesin bilgiye ulaşması daha hızlı olacaktır. Ayrıca PC tabanlı uzaktan izleme ve kontrol yazılımı ile CCTV kamera sistemi entegrasyonu yapılabilmektedir. Yangın veya hata olayları meydana geldiğinde senaryolar çerçevesinde ilgili kameranın görüntüsü otomatik olarak yazılım üzerinden görüntülenebilmektedir. Böylece yangın alarmının geldiği mahalde gerçekten bir yangın olup olmadığı yazılımı izleyen yetkili kişi tarafından anında gözlemlenebilmektedir. Özellikle insanların yoğun olduğu mahallerde butonlara yangın olmadığı halde basılması sıkça rastlanabilen bir durumdur. İhtiyaç olmadığı halde butonlara basılması suretiyle oluşan asılsız alarmların bu şekilde önüne geçilebilmektedir.

Ayrıca PC tabanlı uzaktan izleme ve kontrol yazılımı ile entegre çalışan Andorid uygulamaları ile cep telefonlarına da acil durumlarda haritalı bilgilendirme yapılabilmektedir. PC tabanlı uzaktan izleme ve kontrol yazılımı sayesinde yangın algılama sisteminin istenilen süre aralıklarında raporlama yapabilmesi, kirlilik uyarısı verebilmesi, mail ortamında yönlendirilebilmesi istenilen kişileri bilgilendirmesi sağlanabilir.

AVM geneline dağıtılmış olan ve acil durumlarda kullanılan '' İTFAİYECİ TELEFONU '' ile yangın anında en yakın itfaiyeci telefonu üzerinden merkezle irtibata geçilerek müdahale hakkında bilgi alınabilmektedir. '' SOFT PHONE '' uygulaması ile bu haberleşme bilgisayarlı izleme programı '' SUPERVİSOR '' yazılımı üzerinden yapılabilmektedir.

Maxlogic itfaiyeci saha telefonu, yangın alarm santralinden farklı bir lokasyona uygulanarak sistem ile iletişime dahil edilebilir. Acil bir durum anında ahize kaldırılarak hiçbir tuşlama gerektirmeden daha önce merkez olarak belirlenen numara otomatik olarak aranır.

Portatif itfaiyesi saha telefonu ile acil bir durumda mahalde yer alan itfaiyeci saha telefon soketine takılarak herhanbi bir tuşalamaya gerek kalmadan otomatik olarak merkez aranabilir, hızlı haberleşme sağlanabilir.

Mavili Elektronik olarak gerek AVM uygulamalarında gerekse diğer uygulamalarda 1987 yılından beri yangın ve gaz algılama sistemleri konusunda sizlere yardımcı olmaktan mutluluk duyarız.