Binada Tesis Edilecek Sistemin Tipinin Belirlenmesi

Hatırlayacağınız üzere geçen ay projelendirdiğiniz binanın belirli kısımlarının ya da tamamının korunmasına ilişkin esasları sizlerle paylaşmıştık. Bu ay da projelendirdiğiniz binada tesis edilecek yangın algılama ve alarm sistemi tipinin belirlenmesi esasları ile diğer yangından korunma tedbirleriyle etkileşimin sistem tipini belirlemedeki önemini ele alacağız. Bu anlamda öncelikle sistem tipleri hakkında bilgileri ortaya koyacak olursak;

Bölgesel Bildirim Esaslı (Konvansiyonel) Sistemler

Bölgesel bildirim yöntemi ile çalışan yangın algılama ve uyarma sistemleri, piyasada ve yazılı kaynaklarda genelde konvansiyonel sistemler olarak da adlandırılmaktadır. Bu sistemlerin çalışma prensibi; birden fazla algılayıcının (duman algılayıcısı, sıcaklık algılayıcısı v.b.) ve elle uyarı cihazlarının aynı kablo hattı üzerinde ardışık olarak bağlanması ve hat sonunun elektriksel devre olarak izlenmesi prensibi ile çalışırlar.

Algılayıcılar ya da elle uyarı cihazların her hangi birisinin alarm direnci üzerinden devreyi tamamlaması prensibiyle bölgesel bildirim santralde görüntülenir. Hangi algılayıcıdan bildirim geldiği ancak bölgeye gidilerek gözle tespit edilebilir.

Bölgesel bildirim esaslı yangın algılama ve uyarma sistemleri yangın anında yangın oluşan bölgeye erişimin kolay olduğu, bağımsız bölüm sayısı az olan yapılarda (birkaç katlı binalar, depolar, küçük alışveriş merkezleri, eğlence ve toplanma amaçlı kafe ve restoran tarzı küçük binalar v.b.) kullanımı uygun olan ekonomik sistemlerdir.

Konvansiyonel sistemlerde her bölge için "Normal", "Yangın", "Hat Kopuk" ve "Hat Kısa Devre" durumları santralde görüntülenir.

Noktasal Bildirim Esaslı (Adresli) Akıllı Sistemler

Noktasal bildirim prensibi ile çalışan yangın algılama ve uyarma sistemleri, piyasada ve yazılı kaynaklarda genelde akıllı adresli sistemler olarak da adlandırılmaktadır. Şekilde görüldüğü üzere bir kablo çevrimi üzerine bağlanan birden fazla algılayıcı, elle uyarı cihazı ve kontrol cihazı bulunmaktadır. Algılama, uyarı veya kontrol işlemini yapan cihazın adresi noktasal olarak belirlenir.

Yapı inşaat alanı, yapı yüksekliği, kullanıcı sayısı gibi değerler büyüdükçe ve mimari olarak yapılar karmaşık hale geldikçe, yapı içerisinde yaşayan insanların tahliye edilmesi ve acil durumda asgari yaşam koşullarının sağlanması şartlarını gerçekleştirmek amacıyla, mimari proje oluştuktan hemen sonra, binanın acil durum riskleri analiz edilmeli, ihtiyaçlar belirlenmeli ve acil durum senaryoları geliştirilmelidir. Risk analizi, ihtiyaçların belirlenmesi ve acil durum senaryolarından sonra yangın alarm sistemi projelendirilmelidir. Bu tarz yapılarda yangın algılama ve alarm sistemi, sadece yangını erken tespit eden bir sistem olmanın ötesinde, yangın anında diğer yangın ile mücadelede kullanılan mekanik ve elektrik sistemler ile etkileşimi önemli hale gelmektedir. Bu durumda sistemin tipinin kesinlikle noktasal bildirim esaslı (adresli) ve akıllı olması gerekmektedir.

Yangın algılama ve alarm sistemi tipinin belirlenmesinde diğer yangından korunma sistemlerinin varlığının etkisi

TS CEN/TS 54-14 Standardının 13. Maddesinde; aşağıdaki gibi belirtilmiştir:

"13 Diğer yangından korunma sistemlerinin çalıştırılması

13.1 Genel

Yangın algılama ve alarm sistemi aşağıdaki gibi diğer yangından korunma sistemlerine başlatma sinyalleri göndermek için kullanılabilir:

a) Otomatik yangın söndürme sistemleri,

b) Duman başlatma ve ısı boşaltma istemleri,

c) Yangın kapılarının açılmasını ve kapanmasını tetikleyen sistemler. Diğer yangından korunma sistemlerinin çalışması veya arızalanması yangın algılama sisteminin doğru çalışmasını veya başka sistemlere sinyal vermesini tehlikeye atmamalıdır. Diğer sistemlere bağlantı için millî şartlar olabilir. Bu kılavuzun tavsiyeleri söz konusu sistemlerin yangın algılama ve alarm sistemine getireceği şartları kapsamaz. Bu şartlar aşağıdakileri içerebilir:

a) Tetikleme sinyallerinin kaza ile serbest bırakılması,

b) Gerekli ışıklı ve sesli göstergeler,

c) Dedektörlerin tipi, yerleşim yeri ve aralıkları,

d) Tecrit veya devre dışı bırakma şartları,

e) Bölgelere ayırma şartları.

Diğer yangından korunma sistemlerinin dokümantasyonunda verilen tavsiyelere ve kurallara uyulmalıdır."

Ayrıca Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik 82. Maddesinde de; "Yangın hâlinde otomatik olarak gerekli kontrol fonksiyonlarını yerine getirecek acil durum kontrol sisteminin;

a) Yangın sırasında kapanması gereken yangın kapılarını ve diğer açıklıkları kapatma amaçlı cihazları normal hâlde açık durumda tutan elektromanyetik kapı tutucu ve benzeri cihazlarının serbest bırakılması,

b) Merdiven yuvaları ve asansör kuyuları basınçlandırma cihazlarının devreye sokulması,

c) Duman kontrol sistemlerinin işlemlerini yerine getirmesi,

ç) Acil durum aydınlatma kontrol işlemlerini gerçekleştirmesi,

d) Güvenlik ve benzeri sebeplerle kilitli tutulan kapıların ve turnikelerin açılması,

e) Asansörlerin yapılış özelliklerine bağlı olarak yangın esnasında kullanımının engellenmesi veya tahliye amacıyla itfaiye veya eğitilmiş bina yangın mücadele ekipleri tarafından kullanılmasının sağlanması,

f) Mahalli itfaiye ile elektrik işletmesine, belediyeye, polise veya jandarmaya, kurum amirine, bina sahibine ve gerekli görülen diğer yerlere yangının otomatik olarak haber verilmesi, özellik ve fonksiyonlarına sahip olması lazımdır.

(2) Acil durum kontrol işlemleri, yangın alarm sisteminin donanım ve yazılım bütünlüğü içerisinde bulunan kontrol birimleri ile gerçekleştirilir. Kontrol edilen sistemin ve cihazlar ile ilişkisi bulunan güvenlik sistemlerinin, bina otomasyon sistemleri gibi diğer sistemler tarafından yapılabilecek her türlü kontrol ve kumanda işlemlerinin, yangın veya benzeri bir acil durumda yangın kontrol panelinden yapılacak acil durum kontrol işlemlerini hiçbir şekilde engellememesi gerekir." denilmektedir.

Sonuç olarak, sistem tipini belirlemeden önce projelendirdiğiniz binanın ihtiyaçları, diğer yangından korunma sistemleri ve konfor sistemleri ile etkileşimli çalışması ele alınmalıdır. Eğer projelendireceğiniz binanın tahliyesi kolaysa ve yangın anında yangın alarm sisteminin diğer sistemleri yönetme gereksinimi bulunmuyorsa, bu durumda ekonomik olması açısından bölgesel bildirim esaslı (konvansiyonel) sistem projelendirebilirsiniz. Projelendireceğiniz bina, yapı inşaat alanı, yüksekliği, bağımsız bölüm sayısı, kullanıcı sayısı fazla, tahliye olanakları güç ve diğer sistemler ile etkileşimli çalışması gerekiyorsa bu durumda mutlaka noktasal bildirim (adresli) esaslı ve akıllı bir sistem projelendirmelisiniz.