Giriş

Türkiye’nin ilk mobilya alışveriş merkezi Mobilyakent Mobilya Alışveriş Merkezi yaklaşık 225.000 m² kapalı alanda 200 mağaza ile İnegöl’de hizmet vermektedir. Gün içerisinde yüzlerce kişinin girip çıktığı, yüzlerce çalışanın bulunduğu bir alışveriş merkezinde yangının erken algılanarak, gerekli uyarıları zamanında ve doğru biçimde yapacak bir yangın algılama ve uyarı sisteminin tesis edilmesi büyük önem arz etmektedir.

Bursa İnegöl Mobilyakent Alışveriş Merkezi yangın algılama ve uyarı sistemi, yangını en kısa sürede algılayarak acil durum senaryolarına göre mekanik ve elektrik sistemleri yönetecek gerekli ekipmanları ile birlikte projelendirmiş, tesis edilmiş ve işler hale getirilmiştir.

DAYANAK OLUŞTURAN YÖNETMELİK VE STANDART MADDELERİ

“Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” ve “TS CEN/TS 54-14” standartlarına göre Bursa İnegöl Mobilyakent Alışveriş Merkezi’nde yangın ve gaz algılama sistemleri kurulmuştur.

Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik Ek7’ye göre yapı yüksekliği 12,5m’den fazla veya 5000m²’den büyük ticaret amaçlı, binalarda otomatik yangın algılama sistemi kurulması gerekmektedir. Yönetmelikte belirtilen bu maddeye istinaden binada yangın algılama sistemi tesis edilmiştir.

Binalarda kullanılacak dedektör ve butonlar TS CEN/TS 54-14 standardının “6.4 Dedektörlerin ve alarm butonlarının seçilmesi” maddesine göre seçilmiş, ve yerleşimleri de yine aynı standardın “6.5 Dedektörlerin ve alarm butonlarının yer seçimi ve aralıkları” ve “A.6.4 Dedektörlerin ve alarm butonlarının yer seçimi ve aralıkları” maddelerine uygun olarak yapılmıştır. Optik duman dedektörleri 7,5m yarı çapındaki bir dairenin alanını koruyacak şekilde projelendirilmiştir. Isı dedektörleri ve multisensör dedektörlerde ise bu alan 5m yarı çaplı bir dairenin alanını koruyacak şekilde projelendirilmiştir. Butonlar ise kaçış yollarına konulmuştur. Kablo tavalarının geçtiği ve yangın riskinin fazla olduğu koridorlarda da asma tavan arası algılama yapılması üzere asma tavan arası dedektörler ve paralel ihbar lambaları kullanılmıştır. Doktor odası, koridorlar, poliklinikler gibi alanlarda duman dedektörleri tercih edilmiştir. Isı merkezi, mutfak gibi hacimlerde su buharı sebebiyle yanlış alarmlar verilmemesi için duman dedektörü yerine ısı dedektörleri kullanılmıştır. Montaj aşamasında, dedektörlerin kolayca kablo tavası altlarına tutturulmak yerine, yönetmeliklerde belirtildiği gibi tavanda en üst noktaya monte edilmiştir. Elektrik odaları, asansör makine daireleri, klima santral odalarında hem ısı hem de duman algılaması yapabilen multi sensör dedektörler kullanılmıştır.

Yangın algılama sistemlerinin en önemli parçalarından biri olan sesli ve görsel uyarı cihazlarının seçimi ve yerleşimi için TS CEN/TS 54-14 standardının “6.6 Alarm sistemleri ve cihazları” ve “A.6.5 Alarm sistemleri ve cihazları” maddeleri göz önüne alınmıştır. Sistemde kullanılan tüm dedektör ve butonlar kısa devre izolatörlü tip kullanılmıştır. Hatta herhangi bir kısa devre hatası olması durumunda sistemdeki tüm dedektör ve butonlar çalışmaya devam edecektir.

Alışveriş merkezlerinde, ilk tasarım esnasında kullanıcısı belli olmayan mağazaların içerisindeki dedektör yerleşimleri, mağaza içi tasarımların kullanıcı firmalara göre değişkenlik gösterebilir. Sistem devreye alımı tamamlandıktan sonra mağaza içerisindeki mimari revizyonlar sırasında dedektörlerin sökülmesi veya kabloların kesilmesi sebebiyle sistemin devre dışı kalmasına sebep olmaktadır. Ayrıca mağaza içerisinde kullanım amacına göre bölümlendirme yapılabilmekte dedektör koruma alanlarının standartlara uygunluğu ortadan kalkabilmektedir. Bu olumsuzlukların önüne geçilebilmesi için her mağaza için ayrı birer bölge denetim modülü ve siren kontrol modülü kullanılmıştır. Bu sayede devreye alım esnasında tüm mağazalar ayrı ayrı sisteme tanıtılmıştır. Uygulama esnasında mağaza içi mimari ve standartlara uygun olarak kullanılacak dedektör ve sirenler mağaza kullanıcısı tarafından ilgili modüllere bağlanarak mağaza içleri ana sisteme bağlı bağımsız bölümler olarak değerlendirilmektedir.

Güvenlik görevlilerinin olası yangın yerini kolaylıkla saptayabilmesi için, tekrarlama paneli yerine grafiksel olarak ihbar yerini gösteren mimik panel kullanılmıştır. Mimik panel sisteme tekrarlama paneli gibi bağlanarak, girilen harita konfigürasyonuna göre yangın olayının hangi mahalden geldiğini grafiksel olarak gösteren ve networke bağlı santrallere “reset”, “alarm”, “alarm iptal” gibi komutların gönderilmesine olanak tanımaktadır.

Alışveriş merkezinin kapalı otopark alanında oluşabilecek karbon monoksit gazının algılanarak tahliyesinin gerçekleşmesi için gaz algılama sistemi tahsis edilmiştir. Karbon monoksit gaz dedektörleri taliye fanlarına göre bölgelendirilmiştir. Algılama yapan dedektör sadece kendi bölgesindeki fanı aktif hale getirerek gaz tahliyesini gerçekleştirecektir. Gaz sistemi için ayrı bir gaz paneli kullanılmıştır.

Alışveriş merkezi ile bitişik nizam olarak çalışan Marrion Otel’de de standart ve yönetmeliklere uygun olarak projelendirme ve kurulum yapılmıştır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelikte yer alan 82. Maddesine göre binada bulunan mevcut mekanik sistemlerle entegrasyon sağlanmıştır.

82. maddenin b bendine göre “Merdiven yuvaları ve asansör kuyuları basınçlandırma cihazlarının devreye sokulması” gerektiğinden, sisteme her asansör için ilave edilen röle modülü ile yangın ihbarı gelmesi durumuna göre asansörler kaçış katına yönlendirilmektedir. 82. maddenin d bendine göre “Güvenlik ve benzeri sebeplerle kilitli tutulan kapıların ve turnikelerin açılması” gerektiğinden kartlı geçiş sistemine ait kapılar ve otomatik kapılar röle modülleri ile yangın anında açılarak kaçış için kolaylık sağlanmaktadır.

82. maddenin d bendine göre “Duman kontrol sistemlerinin işlemlerini yerine getirmesi” gerektiğinden, oteldeki damperlerin kontrolü sisteme entegre edilen röle modülleri ile sağlanmıştır.

Binaların yangından korunması hakkında yönetmeliğin 81. Maddesi’nin 7. Fıkrasında acil durum anons sisteminin tesis edilmesinin esasları belirtilmiş olup, yangın algılama ve alarm sistemi, yangın anında acil durum anons sisteminin kontrolünü sağlayacak gerekli donanım ve yazılım birimlerine sahip olacaktır.” maddesine istinaden, yangın algılama sisteminin acil anons sistemini devreye alarak acil durum anonsunun yapılabilmesi için projeye röle modülü ilave edilmiştir.

Binaların Yangından korunması hakkındaki Yönetmelikte bulunan “MADDE 78- (1) Bir binada yağmurlama sistemi ve otomatik algılama sistemi kurulması hâlinde, yağmurlama sistemi alarm istasyonları ve akış anahtarları yangın alarm sistemine bağlanır. Yağmurlama sisteminden gelen alarm uyarıları ayrı bir bölgesel izleme panelinde veya yangın kontrol panelinde ayrı bölgesel alarm göstergeleri oluşturularak izlenir. Hat kesme vanalarının izleme anahtarlarının ve yağmurlama sistemine ilişkin diğer arıza kontaklarının da aynı şekilde yangın alarm sistemi tarafından sürekli olarak denetlenmesi gerekir” maddesine istinaden binada bulunan akış anahtarları ve izlenebilir kelebek vanalar da kontak izleme modülleri ile ayrı ayrı yangın algılama sistemi tarafından izlenmektedir.

DEVREYE ALMA, TEST, KABUL, DOKÜMANTASYON VE İŞLETME SÜRECİ

Bursa İnegöl Mobilyakent Alışveriş Merkezi ve Marrion Otel Yangın algılama ve uyarı sistemi, Emsan Mühendislik firması tarafından standart ve yönetmeliklere uygun olarak tesis edilmiş olup, firmamız teknik servis personelleri tarafından devreye alınmış ve yangın senaryosunda yer alan bütün fonksiyonlar işler halde teslim edilmiştir. Sistemin kullanımı ve acil durumlarda gerekli müdahalede bulunabilmeleri için gerekli eğitimler verilmiştir.

Sistemin işletilmesi alışveriş merkezi yönetimince görevlendirilmiş teknik personeller tarafından yürütülmektedir.

SONUÇ

Başta alışveriş merkezleri ve oteller olmak üzere tüm yapılarda erken ve doğru algılamanın sağlanarak, gerekli uyarıların işitsel ve görsel olarak yapılması çok önemlidir. Algılama ve uyarıların yanı sıra mekanik sistemlerin de yönetimi ve takibi yangın algılama sistemlerinin vazgeçilmez parçasıdır. Tüm bu sistemlerin doğru tesis edilebilmesi için, projelendirme aşamasında ilgili yönetmelik ve standartların gereklilikleri yerine getirilmelidir. Acil durum senaryoları projelendirme aşamasında belirlenerek, uygulama aşamasında hiçbir konunun ucu açık bırakılmamalıdır. Ayrıca tesisatta kullanılan kabloların da ilgili standart ve yönetmeliklere uygun olması sistemin çalışma devamlılığı açısından önemlidir.

Sistemin çalışır halde tutulması için, teknik personel tarafından yapılan rutin bakımlar ve üretici firma tarafından yapılan üç aylık genel bakımların da aksatılmaması çok önemlidir.

Bu projede Mavili Elektronik yangın algılama sistemlerini tercih eden Mobilyakent Alışveriş Merkezi Yönetimi’ne, Marrion Otel Yönetimi’ne ve Emsan Mühendisliğe teşekkür ederiz.