Türkiye’nin alışveriş merkezi geliştirme ve yatırımı alanındaki öncü firması Turkmall tarafından geliştirilen, Novada Edremit; Balıkesir’in en büyük ilçelerinden biri olan Edremit’te, toplam 25.000 metrekare kiralanabilir alanı ile özellikle yaz aylarında oldukça kalabalık bir kitleye hitap etmektedir. Gün içerisinde yüzlerce misafirin girip çıktığı, yüzlerce çalışanın bulunduğunu düşünüldüğünde, oluşabilecek bir yangının erken algılanarak, gerekli uyarıları zamanında ve doğru biçimde yapacak bir yangın algılama ve uyarı sisteminin kurulması, bu kapasitedeki bir tesis için oldukça büyük önem arz etmektedir.

Edremit Novada Alışveriş Merkezi yangın algılama ve uyarı sistemi, yangını en kısa sürede algılayarak acil durum senaryolarına göre mekanik ve elektrik sistemleri yönetecek gerekli ekipmanları ile birlikte projelendirmiş, tesis edilmiş ve işler hale getirilmiştir.

DAYANAK OLUŞTURAN YÖNETMELİK VE STANDART MADDELERİ

“Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” ve “TS CEN/TS 54-14” standartlarına göre Edremit Novada Alışveriş Merkezi’nde yangın ve gaz algılama sistemleri kurulmuştur.

Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik Ek7’ye göre yapı yüksekliği 12,5m’den fazla veya 2000m²’den büyük ticaret amaçlı, binalarda otomatik yangın algılama sistemi kurulması gerekmektedir. Yönetmelikte belirtilen bu maddeye istinaden binada yangın algılama sistemi tesis edilmiştir.

Binalarda kullanılacak dedektör ve butonlar TS CEN/TS 54-14 standardının “6.4 Dedektörlerin ve alarm butonlarının seçilmesi” maddesine göre seçilmiş, ve yerleşimleri de yine aynı standardın “6.5 Dedektörlerin ve alarm butonlarının yer seçimi ve aralıkları” ve “A.6.4 Dedektörlerin ve alarm butonlarının yer seçimi ve aralıkları” maddelerine uygun olarak yapılmıştır. Optik duman dedektörleri 7,5m yarıçapındaki bir dairenin alanını koruyacak şekilde projelendirilmiştir. Isı dedektörleri ve multisensör dedektörlerde ise bu alan 5m yarıçaplı bir dairenin alanını koruyacak şekilde projelendirilmiştir. Butonlar ise kaçış yollarına konulmuştur. Kablo tavalarının geçtiği ve yangın riskinin fazla olduğu koridorlarda da asma tavan arası algılama yapılması için asma tavan arası dedektörler ve paralel ihbar lambaları kullanılmıştır. Doktor odası, koridorlar, poliklinikler gibi alanlarda duman dedektörleri tercih edilmiştir. Isı merkezi, mutfak gibi hacimlerde su buharı sebebiyle asılsız alarmlar verilmemesi için duman dedektörü yerine ısı dedektörleri kullanılmıştır. Elektrik odaları, asansör makine daireleri, klima santral odalarında hem ısı hem de duman algılaması yapabilen multi sensör dedektörler kullanılmıştır.

Yangın algılama sistemlerinin en önemli parçalarından biri olan sesli ve görsel uyarı cihazlarının seçimi ve yerleşimi için TS CEN/TS 54-14 standardının “6.6 Alarm sistemleri ve cihazları” ve “A.6.5 Alarm sistemleri ve cihazları” maddeleri göz önüne alınmıştır.

Alışveriş merkezlerinde, ilk tasarım esnasında kullanıcısı belli olmayan mağazaların içerisindeki dedektör yerleşimleri, mağaza içi tasarımlara göre değişkenlik gösterebilmektedir. Sistem devreye alımı tamamlandıktan sonra, mağaza içerisindeki mimari revizyonlar sırasında dedektörlerin sökülmesi veya kabloların kesilmesi sebebiyle sistem devre dışı kalabilmektedir. Ayrıca mağaza içerisinde kullanım amacına göre bölümlendirme yapılabilmekte, dedektör koruma alanlarının standartlara uygunluğu ortadan kalkabilmektedir. Bu olumsuzlukların önüne geçilebilmesi için, özellikle alışveriş merkezi uygulamalarında kullanım kolaylığı ve üstünlüğü sağlayan 2 bölge girişi ve tek siren çıkışı olan modüller kullanılmıştır. Bu modüllerden her bir mağaza için birer adet kullanılmış olup, mağaza dedektör ve asma tavan arası dedektör olmak üzere iki ayrı bölgeye ayrılmış ayrıca sadece mağaza içerisi için ayrı bir siren zonu bırakılmıştır. Devreye alım esnasında tüm mağazalar ayrı ayrı sisteme tanıtılmıştır. Mağaza kiracıları mağazalarını kiraladıktan sonra, içi mimari tasarımını yaptırmış, bu tasarıma göre standartlara uygun olarak kullanılacak dedektör ve sirenler mağaza kullanıcısı tarafından ilgili modüllere bağlanmıştır. İleride gerçekleşebilecek tadilatlarda sadece mağaza devre dışı bırakılabilecektir.

Alışveriş merkezine ait yangın ve gaz algılama sisteminin standart ve yönetmeliklere uygun olarak tesis edilebilmesi için binada bulunan mekanik sistem projelerindeki kontrol ve izleme noktaları da belirlenmiştir. Belirlenen noktalar için gerekli izleme ve kontrol modülleri ile mekanik sistemlerin yangın algılama ve uyarı sistemleri ile entegrasyonu sağlanmıştır.

Binaların Yangından korunması hakkındaki Yönetmelikte bulunan “MADDE 78- (1) Bir binada yağmurlama sistemi ve otomatik algılama sistemi kurulması hâlinde, yağmurlama sistemi alarm istasyonları ve akış anahtarları yangın alarm sistemine bağlanır. Yağmurlama sisteminden gelen alarm uyarıları ayrı bir bölgesel izleme panelinde veya yangın kontrol panelinde ayrı bölgesel alarm göstergeleri oluşturularak izlenir. Hat kesme vanalarının izleme anahtarlarının ve yağmurlama sistemine ilişkin diğer arıza kontaklarının da aynı şekilde yangın alarm sistemi tarafından sürekli olarak denetlenmesi gerekir” maddesine istinaden binada bulunan akış anahtarları ve izlenebilir kelebek vanalar da kontak izleme modülleri ile ayrı ayrı yangın algılama sistemi tarafından izlenmektedir.

82. maddenin e bendine göre “Asansörlerin yapılış özelliklerine bağlı olarak yangın esnasında kullanımının engellenmesi veya tahliye amacıyla itfaiye veya eğitilmiş bina yangın mücadele ekipleri tarafından kullanılmasının sağlanması,” gerektiğinden, alışveriş merkezinde bulunan ve itfaiyeci kullanımı için öngörülmemiş tüm asansörler için sisteme ilave edilen röle modülü ile yangın ihbarı gelmesi durumuna göre asansörler kaçış katına yönlendirilmektedir.

Alışveriş merkezinin kapalı otopark alanında oluşabilecek karbonmonoksit gazının algılanarak tahliyesinin gerçekleşmesi için gaz algılama sistemi tahsis edilmiştir. Karbonmonoksit gaz dedektörleri tahliye fanlarına göre bölgelendirilmiştir. Algılama yapan dedektör sadece kendi bölgesindeki fanı aktif hale getirerek gaz tahliyesini gerçekleştirecektir. Gaz sistemi için ayrı bir gaz paneli kullanılmıştır.

DEVREYE ALMA, TEST, KABUL, DOKÜMANTASYON VE İŞLETME SÜRECİ

Edremit Novada Alışveriş Merkezi Yangın algılama ve uyarı sistemi, Electra Mühendislik firması tarafından standart ve yönetmeliklere uygun olarak tesis edilmiş olup, firmamız teknik servis personelleri tarafından devreye alınmış ve yangın senaryosunda yer alan bütün fonksiyonlar işler halde teslim edilmiştir. Sistemin kullanımı ve acil durumlarda gerekli müdahalede bulunabilmeleri için gerekli eğitimler verilmiştir.

Sistemin işletilmesi alışveriş merkezi yönetimince görevlendirilmiş teknik personeller tarafından yürütülmektedir.

SONUÇ

Başta alışveriş merkezleri ve oteller olmak üzere tüm yapılarda erken ve doğru algılamanın sağlanarak, gerekli uyarıların işitsel ve görsel olarak yapılması çok önemlidir. Algılama ve uyarıların yanı sıra mekanik sistemlerin de yönetimi ve takibi yangın algılama sistemlerinin vazgeçilmez parçasıdır. Tüm bu sistemlerin doğru tesis edilebilmesi için, projelendirme aşamasında ilgili yönetmelik ve standartların gereklilikleri yerine getirilmelidir. Acil durum senaryoları projelendirme aşamasında belirlenerek, uygulama aşamasında hiçbir konunun ucu açık bırakılmamalıdır. Ayrıca tesisatta kullanılan kabloların da ilgili standart ve yönetmeliklere uygun olması sistemin çalışma devamlılığı açısından önemlidir.

Sistemin çalışır halde tutulması için, teknik personel tarafından yapılan rutin bakımlar ve üretici firma tarafından yapılan periyodik bakımların da aksatılmaması çok önemlidir.

Bu projede Mavili Elektronik yangın algılama sistemlerini tercih eden Turkmall’a, Edremit Novada Alışveriş Merkezi Yönetimi’ne ve Electra Mühendisliğe teşekkür ederiz.