İnsan yoğunluğunun fazla olduğu eğitim kurumlarında, olası bir yangının erken algılanarak gerekli uyarıların görsel ve işitsel olarak yapılması oldukça önemlidir. Aynı esnada mekanik ve elektrik sistemlerinin önceden belirlenen senaryolara göre devreye girmesi ile birçok kişi kademeli tahliye ile güvenli bölgelere sevk edilebilir. Bu sayede meydana gelebilecek izdiham ve panik dolayısıyla oluşabilecek can kayıpları önlenebilmektedir.

Bursa'nın ikinci devlet üniversitesi olan Bursa Teknik Üniversitesi'nde bu durum göz önüne alınarak, yangın ve gaz algılama sistemi tesis edilmiştir.

DAYANAK OLUŞTURAN YÖNETMELİK VE STANDART MADDELERİ

Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik 21,5m'den yüksek veya 5000m²'den büyük eğitim kurumlarında otomatik yangın algılama sistemleri kurulmasını zorunlu hale getirmiştir. Bu nedenle üniversitede yangın algılama sistemi tesis edilmiştir. Kurulan sistemin projelendirilmesi ve imalatı "Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik" ve "TS CEN/TS 54-14" standartlarına uygun olarak yapılmıştır.

Binada kullanılacak dedektör ve butonlar TS CEN/TS 54-14 standardının "6.4 Dedektörlerin ve alarm butonlarının seçilmesi" maddesine göre seçilmiş, ve yerleşimleri de yine aynı standardın "6.5 Dedektörlerin ve alarm butonlarının yer seçimi ve aralıkları" ve "A.6.4 Dedektörlerin ve alarm butonlarının yer seçimi ve aralıkları" maddelerine uygun olarak yapılmıştır. Sınıflar, koridorlar, öğretim üyesi odaları ve laboratuvarlarda duman dedektörü ile koruma yapılırken, teknik hacimlerde multisensör dedektörler kullanılmıştır. Kantin ve otoparklarda algılama ısı detektörleriyle, yüksek tavanlı spor salonunda algılama ışın tipi duman dedektörleri ile sağlanmıştır. Kaçış yollarına da standartlara uygun olarak butonlar yerleştirilmiştir. Ayrıca kantinde bulunan doğalgazın olası kaçaklarını saptama amacıyla doğal gaz dedektörü kullanılmıştır. Doğal gazın havaya göre bağıl yoğunluğu hafif olduğu için yükselme eğilimi göstermektedir. Bu sebeple dedektör tavandan 15-20 cm aşağıya monte edilmiştir.

Yangın algılama sistemlerinin en önemli bileşenlerinden biri olan sesli ve görsel uyarı cihazlarının seçimi ve yerleşimi için TS CEN/TS 54-14 standardının "6.6 Alarm sistemleri ve cihazları" ve "A.6.5 Alarm sistemleri ve cihazları" maddeleri göz önüne alınmıştır.

Dedektörler, buton ve sirenlerle birlikte algılama sisteminin görevini eksiksiz yapabilmesi amacıyla binadaki mekanik sistemlerin izleme ve kontrol noktaları belirlenerek izleme ve kontrol modülleri ile sisteme entegre edilmiştir.

Binaların Yangından korunması hakkındaki Yönetmelikte bulunan "MADDE 78- (1) Bir binada yağmurlama sistemi ve otomatik algılama sistemi kurulması hâlinde, yağmurlama sistemi alarm istasyonları ve akış anahtarları yangın alarm sistemine bağlanır. Yağmurlama sisteminden gelen alarm uyarıları ayrı bir bölgesel izleme panelinde veya yangın kontrol panelinde ayrı bölgesel alarm göstergeleri oluşturularak izlenir. Hat kesme vanalarının izleme anahtarlarının ve yağmurlama sistemine ilişkin diğer arıza kontaklarının da aynı şekilde yangın alarm sistemi tarafından sürekli olarak denetlenmesi gerekir" maddesine istinaden binada bulunan akış anahtarları ve izlenebilir kelebek vanalar da kontak izleme modülleri ile ayrı ayrı yangın algılama sistemi tarafından izlenmektedir.

TS EN 81-73 Asansörler – yapım ve montaj için güvenlik kuralları- yolcu ve yük asansörleri için özel uygulamalar – Bölüm 73: yangın anında asansörlerin davranışı standardına göre kullanılması gereken röle modülleri ile asansörlerin kaçış katına veya alternatif kata yönlendirilmesi sağlanmıştır.

Sismik sensör, kontak izleme modülü ile sisteme dahil edilmiştir. Sismik sensörden gelecek bir deprem alarmı ile asansörler en yakın kata indirilmekte ayrıca binanın ana doğal gaz vanası da kapatılarak olası bir gaz kaçağının sebep olabileceği patlama engellenmektedir.

İnsan yoğunluğunun fazla olduğu üniversitelerde olası bir yangının erken algılanmasının ardından, yangının meydana geldiği yerin hızlı olarak tespiti ve müdahalenin çabuk olması büyük faciaların önüne geçecektir. Güvenlik görevlilerinin sürekli değiştiği bir kurumda yangının çıktığı alanın kolayca saptanması için Supervisor grafiksel izleme ve yönetim yazılımı kullanılmıştır. Binanın projeleri, bilgisayara kurulan Supervisor programına yüklenmiş, haritalar üzerindeki dedektör, buton, modül gibi saha ekipmanları tek tek projelere işlenmiştir. Olası bir yangın ihbarında sırayla yangının meydana geldiği blok, kat ve mahal projeler üzerinden güvenlik görevlileri tarafından görülerek, binayı çok iyi tanımayan bir görevlinin bile mahale kolaylıkla intikal etmesi sağlanacaktır.

DEVREYE ALMA, TEST, KABUL, DOKÜMANTASYON VE İŞLETME SÜRECİ

Bursa Teknik Üniversitesi derslik bloğu projesi, proje aşamasından başlayarak çok ciddi bir çalışmanın sonucunda başarı ile devreye alınmıştır. Başgezer Mühendislik saha ekibi sistemin kablolama ve montaj altyapısını sorunsuz tamamlamış, Mavili Elektronik Güney Marmara Bölge Müdürlüğü teknik servis personelleri sistemi devreye alarak, yangın senaryosunda yer alan bütün fonksiyonları işler halde teslim edilmiştir.

Son durum projeleri, santrallerin sebep-sonuç programlarına ait bilgiler, santrallerin kullanım kitapçıkları ve saha uygulama notları kitap halinde yetkililere teslim edilmiştir.

Sistemin işletilmesi üniversite tarafından görevlendirilmiş teknik personeller tarafından yürütülmektedir.

SONUÇ

Özellikle üniversiteler gibi kalabalık ve panik ortamına elverişli yapılarda erken ve doğru algılamanın sağlanarak, gerekli uyarıların işitsel ve görsel olarak yapılması çok önemlidir. Algılama ve uyarıların yanı sıra mekanik sistemlerin de yönetimi ve takibi yangın algılama sistemlerinin vazgeçilmez parçasıdır. Tüm bu sistemlerin doğru tesis edilebilmesi için, projelendirme aşamasında ilgili yönetmelik ve standartların gereklilikleri yerine getirilmelidir. Ayrıca, acil durum senaryoları projelendirme aşamasında belirlenerek, uygulama aşamasında hiçbir konunun ucu açık bırakılmamalıdır. Tesisatta kullanılan kabloların da ilgili standart ve yönetmeliklere uygun olması sistemin çalışma devamlılığı açısından önemlidir.

Sistemin çalışır halde tutulması için, teknik personel tarafından yapılan rutin bakımlar ve üretici firma tarafından yapılan üç aylık genel bakımların da aksatılmaması çok önemlidir.

Bu projede Mavili Elektronik yangın algılama sistemlerini tercih eden Bursa Teknik Üniversitesi ve Başgezer Mühendisliğe teşekkür ederiz.